3 . ثابت بن سنان . از سال 295 تا 340 هجرى ، تاريخ مسكويه از منابعى بجز طبرى سرچشمه مىگيرد . از اين منابع است تاريخ ثابت بن سنان ( متوفى به سال 363 ه ) پسر ثابت بن قرّهء صابى حرّانى ( 221 - 288 ه ) دايى هلال بن محسّن صابى . ثابت بن سنان تاريخش از خلافت مقتدر ( از سال دويست و چند - قفطى ) تا سال 360 هجرى را در بر مىگيرد . ابو اسحق هلال بن محسّن براى تاريخ ثابت بن سنان تتمه‌اى نوشته است كه به سال 447 مىرسد . ( كلود كاهن ، دانشنامه ايران و اسلام ) ، دليل بر اين كه مسكويه از كتاب ثابت بن سنان سود جسته تصريح خود مسكويه است ( ج 5 ، حوادث سال 319 ه ) . روذراورى سخنى دارد كه بر مبناى آن بايد هلال صابى را نيز از منابع مسكويه بدانيم . وى در ذيلى كه براى تجارب الامم نوشته است ( ص 23 ) گويد : « ابو اسحق درباره دولت ديلميان كتابى نوشته است كه آن را « التاجى في الدولة الديلميه » ناميده است . كتابى است آراسته و نيكو . . . ما پايان اين كتاب را با پايان تجارب الامم برابر ديده‌ايم . در خاتمه‌اش پاره‌اى الفاظ شبيه يك ديگرند . و تاريخ هر دو مورخ به يك زمان ختم مىشود . كتاب خود موجود است و به جاى آن كه از آن خبر دهيم مىتوان آن را از نزديك ديد . » اعتماد بر اين سخن اندكى دشوار است . زيرا مىدانيم تاريخ ابو اسحق صابى تا سال 447 هجرى و تاريخ مسكويه تا سال 369 هجرى را در بر مىگيرد چنان كه روذراورى نيز همين را مىگويد . ( ذيل ص 8 ) . حتى اگر فرض كنيم كه كتاب مسكويه بيش از 6 بخش بوده ( به رغم تصريحى كه در پايان بخش ششم آمده است ) اين فرض نيز سست مىنمايد . زيرا مسكويه خود به سال 421 درگذشته بوده است . حتى اگر بگوييم در اين جا اشتباهى رخ داده است و مقصود همان ثابت بن سنان صابى است كه تاريخش تا سال 360 يا 363 را ( بنابر دو قول ) در بر مىگيرد ، باز درست نمىنمايد . زيرا تاريخ مسكويه خود تا سال 369 امتداد مىيابد ، به هر روى ، اگر درست باشد كه مسكويه از هلال نقل كرده است ، مىبايست فقط از حوادث سال 364 ( آغاز تاريخ هلال ) تا 369 ( انتهاى تجارب الامم ) از تاريخ هلال نيز گرفته باشد . با توجه به اين كه مسكويه در